Τα ΕΑΣΑΔΙΑ, για το βιβλίο του Θ. Βογιατζή

Για το βιβλίο του Θανάση Βογιατζή, “Τα ΕΑΣΑΔΙΑ. Μέρες δωσιλογισμού στο Βόλο.”

Ο δημοσιογράφος Θανάσης Βογιατζής παραμένει πιστός στο ρητό του Μίλαν Κούντερα ότι ο αγώνας του ανθρώπου ενάντια στην εξουσία είναι ο αγώνας της μνήμης ενάντια στη λήθη. Με ερωτήματα για το παρόν και το μέλλον υποχρεώνεται να αφοσιωθεί στο παρελθόν των μεγάλων ρηγμάτων και τομών. Εκεί που η ιστορία των κυριάρχων διακόπτεται κι αρχίζει η ιστορία των καταπιεσμένων. Ενάντια στο τετριμμένο εξελικτισμό της σοσιαλδημοκρατίας που πετσόκοψε τον μαρξισμό στα μέτρα του δημοκρατικού κοινοβουλευτικού αγώνα, ο ίδιος στρέφει τη ματιά του στην διακοπή της ιστορικής εξέλιξης η οποία οδηγεί στην καταστροφή.
Μέσα από τη καταστροφή, στο βιβλίο του προβάλλει “το υποκείμενο της ιστορικής γνώσης είναι η ίδια η αγωνιζόμενη τάξη, η καταπιεζόμενη τάξη”, όπως δηλώνει στις Θέσεις για την Ιστορία ο Βάλτερ Μπένγιαμιν. Οι εργάτες του βιομηχανικού Βόλου σηκώνουν μέσα στην φασιστική κατοχή το ανάστημά τους και κινητοποιούνται για να διασφαλίσουν τρόφιμα και όταν βιομήχανοι αναστέλλουν τη λειτουργία των εργοστασίων ή παραβιάζουν τις συμφωνίες χορήγησης τροφίμων (Τσαλαπάτας, Αξελός, βιοτέχνες υποδημάτων) τους συλλαμβάνουν όπως στην περίπτωση του Τσαλαπάτα που τον βάζουν σε καροτσάκι και τον φέρνουν με πομπή έναντι του δικαστηρίου προκειμένου να ανοίξει το εργοστάσιό του και να υλοποιήσει τη συμφωνία για χορήγηση τροφίμων στους εργάτες.
Οι βιομήχανοι και οι τοπικές αρχές μαζί με τους κατακτητές συνασπίζονται για να αντιμετωπίσουν τόσο το αναδυόμενο μαχητικό εργατικό κίνημα, την επέκταση του ΕΑΜ μέσα τη πόλη και του ένοπλου τμήματός του ΕΛΑΣ που με την καθοδήγηση του ΚΚΕ αναπτύσσει εκτεταμένη δραστηριότητα σε επίπεδο διεκδικήσεων, τοπικών μαχών και γίνεται κυρίαρχη δύναμη μέσα στη χώρα όταν τα πολιτικά φαντάσματα του παλαιού αστικού κόσμου κρύβονται ή φεύγουν για να σωθούν. Συνέχεια

Advertisements

1821: Επανάσταση κι Αντεπανάσταση

O AΓΩNAΣ TOY ’21 και η υπονόμευσή του

του Σάββα Μιχαήλ

Το μέλλοντα γενάμενο παρόν

Ομιλία στην παρουσίαση του βιβλίου της Μαρίας Δεληβοριά Ο Αγώνας του ‘21 και η Υπονόμευσή του – Οι σύγχρονες μαρτυρίες και η κρίση του Σολωμού (Άγρα 2016), Μουσείο Μπενάκη, 13 Μαρτίου 2017
Το Ελευθεριόδεντρο! Μην το κόβεις, ξυλοκόπε, μην το κόβεις!

JAMES JOYCE, Finnegans Wake1

Η αληθινή συνάντηση του Άλλοτε με το Τώρα είναι πάντα ένα σοκ. Προπαντός όταν πρόκειται για μια συνάντηση του παρόντος με το ίδιο το ξεχασμένο τραύμα της μακρινής γέννησής του, με το συμβάν μιας καταγωγικής καταστροφής ή μιας επανάστασης. Ή και των δύο, μέσα στην Παράδοση των Καταπιεσμένων, όπως την ονόμαζε ο Walter Benjamin2, των εξεγερμένων αλλά νικημένων. Εκεί ανήκει και η “μάταια νικηφόρα επανάσταση” του 1821 στην Ελλάδα, σύμφωνα με την καίρια όσο και τραγική έκφραση της Μαρίας Δεληβοριά3.
“ Κάθε εποχή”, έγραφε ο Μπένγιαμιν, “πρέπει να κάνει την δύσκολη προσπάθεια για την εκ νέου αρπαγή της παράδοσης από τον κονφορμισμό που είναι έτοιμος να την καταδυναστεύσει”4. Μια τέτοια προσπάθεια επιχειρεί με επιτυχία και η Μαρία Δεληβοριά στο νέο της βιβλίο Ο Αγώνας του ‘21 και η υπονόμευσή του – Οι σύγχρονες μαρτυρίες και η κρίση του Σολωμού, (Άγρα 2016).
Ενάντια στην κατεστημένη ρητορική της επίσημης, θεσμοποιημένης “εθνικοφροσύνης”, εξαρχής εξαπολύει βέλη ενάντια στους “διάφορ[ους] επετειακ[ούς] πανηγυρι[κούς] και πανηγυρισμ[ούς] που υποβάλλουν και τελικά επιβάλλουν μια οιονεί ακύρωση της σημασίας των επαναστατικών γεγονότων” σβήνοντας το γεγονός ότι η επανάσταση του ‘21 ήταν, ακριβώς, πρώτα απ’ όλα επανάσταση, με όλη την σημασία της λέξης, “ανατροπή καταλυτική”, “η μεγάλη τομή”5.
Με την ίδια οξύτητα -μια νηφάλια δριμύτητα που χαρακτηρίζει το πνευματικό της ύφος- η Δεληβοριά αντιτίθεται σε κάθε επιβολή έτοιμων σχημάτων πάνω σε μια δυναμική, περίπλοκη, απροσδόκητη, αινιγματική, αντιφατική πραγματικότητα. Ανεξάρτητα εάν αυτά τα “προαποφασισμένα θεωρητικά σχήματα” είναι “δεξιάς” ή “αριστερής” στόχευσης, “εθνοκεντρικά” ή “μαρξιστικά”, “νεωτερικά” ή “μετανεωτερικά”, “παραδοσιακής ή “εκσυγχρονιστικής” οπτικής”, αδυνατούν να συλλάβουν καταστάσεις και γεγονότα “κυρίως τα συνταρακτικά, όπως το γεγονός μιας συλλογικής επαναστατικότητας”6.
Η οξεία κριτική της Μαρίας Δεληβοριά στις προσπάθειες ακύρωσης της “συλλογικής επαναστατικότητας” του Αγώνα του ‘21 κλιμακώνεται όταν φτάνει στις πιο πρόσφατες “εκσυγχρονιστικές”, “μεταμοντέρνες”, τάχα “απομυθοποιητικές” ιστοριογραφικές αναγνώσεις που βλέπουν “προοδευτικότητα” κι “εκσυγχρονιστική πολιτική” στην αντεπαναστατική πολιτεία των αστικών ελίτ που υπονόμευσαν τον επαναστατικό Αγώνα7.
Παρόμοια “μεταμοντέρνα” σχήματα φύτρωσαν στο ιστορικό έδαφος του δικού μας fin de siècle, όταν κορυφώνονταν η παγκοσμιοποίηση του πλασματικού κεφαλαίου, η αλληλένδετη μαζί της, απόλυτη, φετιχιστική αντιστροφή της κοινωνικής πραγματικότητας – μαζί και η “παρ’ ημίν” φενάκη ότι η Ελλάδα πλέον αναβαθμίστηκε και ανήκει (ή πρέπει να ανήκει) στον “σκληρό πυρήνα” των ηγεμόνων της ευρωπαϊκής Δύσης.
Οι φενάκες δεν καταρρέουν αυτόματα μαζί με τούς όρους που τις γέννησαν. Όχι μόνο καθυστερούν αλλά συχνά και δυναμώνουν, σκληραίνουν, λειτουργούν σαν αμυντικός μηχανισμός μέσα στην γενικευμένη σύγχυση και τον ορυμαγδό της χωρίς προηγούμενο παγκόσμιας κρίσης, στην οποία κατέληξε ο υποτιθέμενος “θρίαμβος” της καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης και το “τέλος της Ιστορίας” που οι Κυρίαρχοι βιάστηκαν να γιορτάσουν το 1989 και το 1991.
Το σοκ της σύγκρουσης ανάμεσα στο ταραγμένο Τώρα και το Άλλοτε, το πρόσφατο, το παλιότερο και το απώτατο, γίνεται ακόμα πιο τρομερό. Ρήγματα ανοίγονται, διαλύονται στέρεες μέχρι τώρα βεβαιότητες και προκαταλήψεις, ζόμπι του θρησκευτικού, εθνικιστικού και φασιστικού αγριανθρωπισμού εμφανίζονται ξανά. Οι ασυνείδητες διαδικασίες της Ιστορίας απαιτούν συνειδητή έκφραση. Το σοκ κάνει επιτακτική την ανάγκη ιστορικής αυτογνωσίας. Προπαντός, καθώς ακούγεται, όπως έλεγε κι ο Καβάφης, η μυστική βοή των πλησιαζόντων γεγονότων8.

Η κρίση της Ιστορίας και η κρίση του Ποιητή Συνέχεια

Το μοιραίο λάθος των γάλλων σοσιαλιστών βρισκόταν στη συνένωση αυτή των αντιφατικών καθηκόντων, του πατριωτισμού και του σοσιαλισμού.

Ν. Λένιν

ΤΑ ΔΙΔΑΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΚΟΜΜΟΥΝΑΣ

Αποτέλεσμα εικόνας για ΓΑΛΛΙΚΗ ΚΟΜΜΟΥΝΑ

Ύστερα από το πραξικόπημα που έβαλε τέρμα στην επανάσταση του 1848, η Γαλλία έπεσε 18 χρόνια κάτω από το ζυγό του καθεστώτος του Ναπολέοντα. Το καθεστώς αυτό οδήγησε τη χώρα όχι μόνο στην οικονομική καταστροφή, αλλά και στην εθνική ταπείνωση. Το προλεταριάτο που εξεγέρθηκε ενάντια στο παλιό καθεστώς επωμίστηκε δυο καθήκοντα, ένα πανεθνικό κι ένα ταξικό: την απελευθέρωση της Γαλλίας από τους γερμανούς εισβολείς και τη σοσιαλιστική απελευθέρωση των εργατών από τον καπιταλισμό. Το πιο πρωτότυπο χαρακτηριστικό γνώρισμα της Κομμούνας βρίσκεται σ’ αυτήν ακριβώς τη συνένωση των δυο καθηκόντων.

Η αστική τάξη είχε σχηματίσει τότε «κυβέρνηση εθνικής άμυνας» και το προλεταριάτο βρέθηκε υποχρεωμένο να παλέψει για την πανεθνική ανεξαρτησία κάτω από την ηγεσία της κυβέρνησης αυτής. Στην πραγματικότητα η κυβέρνηση αυτή ήταν κυβέρνηση «προδοσίας του λαού», που αποστολή της θεωρούσε την πάλη ενάντια στο προλεταριάτο του Παρισιού. Το προλεταριάτο όμως, τυφλωμένο από πατριωτικές αυταπάτες, δεν το καταλάβαινε αυτό. Η πατριωτική ιδέα έχει την προέλευση της ακόμη από τη μεγάλη επανάσταση του XVIII αιώνα. Η ιδέα αυτή είχε υποτάξει τα μυαλά των σοσιαλιστών της Κομμούνας και ο Μπλανκί, λογουχάρη, αναμφισβήτητα επαναστάτης και θερμός οπαδός του σοσιαλισμού, δεν βρήκε πιο κατάλληλη ονομασία για την εφημερίδα του από την αστική κραυγή: «Η πατρίδα σε κίνδυνο!».

Το μοιραίο λάθος των γάλλων σοσιαλιστών βρισκόταν στη συνένωση αυτή των αντιφατικών καθηκόντων, του πατριωτισμού και του σοσιαλισμού. Ο Μαρξ ακόμη στο Μανιφέστο της Διεθνούς, το Σεπτέμβρη του 1870, έκανε προσεκτικό το γαλλικό προλεταριάτο, τονίζοντας του ότι δεν πρέπει να παρασύρεται από την ψεύτικη εθνική ιδέα: βαθιές αλλαγές έχουν συντελεστεί από τον καιρό της Μεγάλης Επανάστασης, οι ταξικές αντιθέσεις έχουν οξυνθεί, κι αν τότε ο αγώνας ενάντια στην αντίδραση ολόκληρης της Ευρώπης είχε συνενώσει ολόκληρο το επαναστατικό έθνος, τώρα το προλεταριάτο δεν μπορεί πια να συνδέει τα συμφέροντα του με τα συμφέροντα των άλλων, των εχθρικών του τάξεων. Η αστική τάξη ας έχει την ευθύνη για την εθνική ταπείνωση, έργο του προλεταριάτου είναι ν’ αγωνιστεί για τη σοσιαλιστική απελευθέρωση της εργασίας από το ζυγό της αστικής τάξης. Συνέχεια

Οι προσπάθειες να σώσουν την οικονομική ζωή, εμβολιάζοντας την με το δηλητήριο από το πτώμα του εθνικισμού, έχει σαν αποτέλεσμα τη δηλητηρίαση του αίματος που λέγεται φασισμός.

Το κείμενο αυτό του Λέων Τρότσκι γράφτηκε στις 30 Νοεμβρίου 1933 την στιγμή που ο Χίτλερ ανέβαινε στην εξουσία. Δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «Θέματα Εξωτερικής Πολιτικής» τον Απρίλιο του επόμενου έτους. Βρίσκεται στα γραπτά Τρότσκι 1932-34. Στα ελληνικά πρωτο-δημοσιεύθηκε στην Επαναστατική Μαρξιστική Επιθεώρηση, θεωρητικό περιοδικό του ΕΕΚ, τον Απρίλιο του 1981.

ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΖΩΗ

Ο ιταλικός φασισμός έχει ανακηρύξει τον εθνικό « ιερό εγωισμό» σαν το μοναδικό δημιουργικό παράγοντα. Αφού ανήγαγε την ιστορία της ανθρωπότητας στην εθνική ιστορία, ο γερμανικός φασισμός προχώρησε ανάγοντας το έθνος στη φυλή, τη φυλή στο αίμα. Επιπλέον, στις χώρες εκείνες που πολιτικά δεν ανέβηκαν – ή μάλλον δεν κατέβηκαν – στον φασισμό, τα προβλήματα της οικονομίας όλο και περισσότερο συμπιέζονται μέσα στα εθνικά πλαίσια. Δεν έχουν όλοι τους το θάρρος να γράψουν ανοιχτά πάνω στις σημαίες τους τη λέξη «αυταρχισμός». Αλλά παντού η πολιτική τους κατευθύνεται προς έναν όσο το δυνατόν πιο ερμητικό αποκλεισμό της εθνικής ζωής από την παγκόσμια οικονομία. Μονάχα είκοσι χρόνια πριν, όλα τα σχολικά βιβλία δίδασκαν ότι ο πιο πανίσχυρος παράγοντας για την παραγωγή πλούτου και πολιτισμού είναι ο παγκόσμιας κλίμακας καταμερισμός της εργασίας, που βρίσκεται στις φυσικές και ιστορικές συνθήκες της ανάπτυξης της ανθρωπότητας. Τώρα βγαίνει ότι η παγκόσμια ανταλλαγή είναι η πηγή όλων των δυστυχιών και όλων των κινδύνων. Βίρα για την πατρίδα! Πίσω στην εθνική εστία! Όχι μόνο πρέπει να διορθώσουμε το λάθος του ναυάρχου Πέρι, που έκανε το ρήγμα στον «αυταρχισμό» της Ιαπωνίας, αλλά και πρέπει να διορθώσουμε και το πολύ μεγαλύτερο σφάλμα του Χριστόφορου Κολόμβου, που σαν αποτέλεσμα είχε να επεκταθεί τόσο άμετρα η αρένα του ανθρώπινου πολιτισμού.
Η ακατάβλητη αξία του έθνους, που ανακάλυψαν ο Μουσολίνι και ο Χίτλερ, προβάλλεται τώρα ενάντια στις ψεύτικες αξίες του δέκατου ένατου αιώνα: τη δημοκρατία και το σοσιαλισμό. Και εδώ επίσης ερχόμαστε σε μια ασυμφιλίωτη αντίθεση με τις παλιές αξίες και ακόμα χειρότερα, με τα αδιαμφισβήτητα γεγονότα της Ιστορίας. Μονάχα η κακόβουλη άγνοια μπορεί να κάνει μια οξεία αντιπαράθεση ανάμεσα στο έθνος και την φιλελεύθερη δημοκρατία.
Στην πραγματικότητα, όλα τα απελευθερωτικά κινήματα στη σύγχρονη ιστορία, κάνοντας αρχή με την πάλη της Ολλανδίας για ανεξαρτησία, είχαν τόσο ένα εθνικό, όσο και ένα δημοκρατικό χαρακτήρα. Η αφύπνιση των καταπιεσμένων και διαμελισμένων εθνών, η πάλη τους να ενώσουν τα ακρωτηριασμένα τους μέρη και να αποτινάξουν τον ξένο ζυγό, θα ήταν αδύνατη χωρίς την πάλη για πολιτική ελευθερία. Το γαλλικό έθνος παγιώθηκε μέσα στις θύελλες και τα προβλήματα της δημοκρατικής επανάστασης στη δύση του δέκατου όγδοου αιώνα. Το ιταλικό και το γερμανικό έθνος ξεπήδησαν μέσα από μια σειρά πολέμων και επαναστάσεων, τον δέκατο ένατο αιώνα. Η πανίσχυρη ανάπτυξη του αμερικανικού έθνους, που πήρε το βάπτισμα της ελευθερίας του στον ξεσηκωμό του τον δέκατο όγδοο αιώνα, τελικά εξασφαλίστηκε από τη νίκη του Βορρά πάνω στο Νότο στον εμφύλιο πόλεμο. Ούτε ο Μουσολίνι, ούτε ο Χίτλερ είναι οι εφευρέτες του έθνους. Ο πατριωτισμός, στην μοντέρνα του έννοια,- ή πιο σωστά στην αστική του έννοια- είναι το προϊόν του δέκατου ένατου αιώνα. Η εθνική συνείδηση του γαλλικού λαού είναι ίσως η πιο συντηρητική και η πιο σταθερή από όλες τις άλλες. Και μέχρι σήμερα τρέφεται από τις πηγές των δημοκρατικών παραδόσεων.
Όμως η οικονομική ανάπτυξη της ανθρωπότητας, που ανέτρεψε τον μεσαιωνικό ιδιομορφισμό, δεν σταμάτησε μέσα στα εθνικά πλαίσια. Η ανάπτυξη της παγκόσμιας ανταλλαγής έγινε παράλληλα με τον σχηματισμό των εθνικών οικονομιών. Η τάση αυτής της ανάπτυξης- τουλάχιστον για τις αναπτυγμένες χώρες – βρήκε την έκφραση της στη μετατόπιση του κέντρου βάρους από την εγχώρια στην ξένη αγορά. Ο δέκατος ένατος αιώνας σημαδεύτηκε από τη συγχώνευση του εθνικού πεπρωμένου με το πεπρωμένο της οικονομικής του ζωής: όμως η βασική τάση του αιώνα μας είναι η αυξανόμενη αντίφαση ανάμεσα στο έθνος και την οικονομική ζωή. Στην Ευρώπη η αντίφαση αυτή έχει γίνει ανυπόφορα οξεία. Συνέχεια

ΤΑ ΛΑΪΚΑ ΜΕΤΩΠΑ ΚΑΙ Η ΠΡΟΛΕΤΑΡΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

ΤΑ ΛΑΪΚΑ ΜΕΤΩΠΑ

Γράφτηκε: το 1937-1941 (στην παρανομία και στο κάτεργο της Ακροναυπλίας) Πηγή: Εκδόσεις «Μαρξιστική Έρευνα», 1976

ΤΑ ΛΑΪΚΑ ΜΕΤΩΠΑ ΚΑΙ Η ΠΡΟΛΕΤΑΡΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

(Γράφτηκε τον Ιούνη του 1937)
1.Νέα Φάση της Παρακμής του Καπιταλισμού
Η επιδρομή του ιταλικού ιμπεριαλισμού στην Αιθιοπία το 1935, ή γενική απεργία στη Γαλλία τον Ιούνη του 1936, ο εμφύλιος πόλεμος πού συνεχίζεται στην Ισπανία και οι γιγαντιαίοι εξοπλισμοί όλων των μεγάλων Δυνάμεων δείχνουνε καθαρά ότι περάσαμε σε ένα καινούριο στάδιο γενικής παρακμής του παγκόσμιου καπιταλιστικού συστήματος. Ο κόσμος μπήκε σε μια νέα περίοδο πολέμων και επαναστάσεων.
Μέσα στη μεγάλη αυτή κρίση μία και μοναδική είναι η λύση που μπορεί να εξυπηρετήσει τα συμφέροντα του προλεταριάτου και όλων γενικά των μαζών του λαού: η κατάληψη της πολιτικής εξουσίας από την εργατική τάξη και η χρησιμοποίηση της εξουσίας αυτής για την εφαρμογή του σοσιαλισμού.
2. Πώς Γενικά Μπορεί να Καταληφθεί η Εξουσία
Η εργατική τάξη μπορεί να καταλάβει την πολιτική εξουσία μόνο άμα χρησιμοποιήσει τη μέθοδο της ανεξάρτητης ταξικής πάλης. Πρέπει δηλαδή, σε οποιαδήποτε φάση της σημερινής κρίσης, να αντιτάσσει την ασυμφιλίωτη αντίθεση της στην αστική τάξη και στο αστικό κράτος, με οποιαδήποτε μορφή κι αν παρουσιάζεται αυτό.
Ο όγκος των μη προλεταριακών μαζών του λαού μπορεί και πρέπει να κερδηθεί με το μέρος της εργατικής τάξης και του σοσιαλισμού. Αυτό όμως θα κατορθωθεί μόνο όταν η ίδια η εργατική τάξη αποδείξει ότι μπαίνει μπροστά, αποφασιστικός και ικανός ηγέτης στην ανεξάρτητη, επαναστατική πάλη των τάξεων κατά της κεφαλαιοκρατίας που εξουθενώνει κι αυτές τις μάζες του πληθυσμού όπως και το προλεταριάτο.
3. Λαϊκό Μέτωπο ίσον Συνεργασία των Τάξεων
Μέσα στις γραμμές του εργατικού κινήματος το μεγαλύτερο εμπόδιο σε μια ανεξάρτητη ταξική πάλη είναι οι μέθοδες κ’ η ιδεολογία της συνεργασίας των τάξεων. Η ιδεολογία αυτή ενσαρκώνεται πρώτα απ’ όλα στα συνθήματα του λεγόμενου Λαϊκού Μετώπου. Ριχτήκανε για πρώτη φορά από την Κομμουνιστική Διεθνή και τα εθνικά της τμήματα. Τα συνθήματα αυτά βρήκανε τη θεωρητική τους έκφραση στις αποφάσεις του 7ου Συνεδρίου της Κομμουνιστικής Διεθνούς το καλοκαίρι του 1935. Πολύ γρήγορα την πολιτική αυτή την ασπάστηκαν και την προπαγάνδισαν τα μεταρρυθμιστικά (σοσιαλδημοκρατικά) κόμματα, καθώς και πολλά φιλελεύθερα κόμματα σ’ όλο τον κόσμο.
Τα συνθήματα του Λαϊκού Μετώπου είναι καινούρια στη μορφή, αλλά πολύ παλιά στην ουσία τους. Αντιπροσωπεύουν απλά και μόνο την κλασική πολιτική και τις μέθοδες της συνεργασίας των τάξεων και μάλιστα στην πιο γνήσια και ολοκάθαρη μορφή της: την κυβέρνηση συνασπισμού αστικών και εργατικών κομμάτων. Το Λαϊκό Μέτωπο, όπως και κάθε άλλη μορφή ταξικής συνεργασίας, είναι απάρνηση της ανεξάρτητης ταξικής πάλης των εργατών. Με το Λαϊκό Μέτωπο η εργατική τάξη εγκαταλείπει το δικό της πρόγραμμα, δηλαδή το πρόγραμμα της κατάληψης της εξουσίας και το πρόγραμμα του σοσιαλισμού, και δέχεται το πρόγραμμα της «δημοκρατικής» μπουρζουαζίας, δηλαδή το πρόγραμμα της υπεράσπισης του καθεστώτος. Ο Μπλουμ στη Γαλλία ρητά δήλωσε ότι το Λαϊκό Μέτωπο και η κυβέρνησή του σκοπό έχουνε να διατηρήσουνε τον καπιταλισμό. Συνέχεια

Οι αναρχικοί και η εμπειρία της Ρώσικης Επανάστασης

[Το κείμενο που ακολουθεί είναι ένα απόσπασμα από την πολύ σημαντική μπροσούρα του Σερζ, Οι αναρχικοί και η εμπειρία της Ρωσικής Επανάστασης. Περιγράφει συνοπτικά τα σημεία στα οποία πρέπει να επικεντρώνεται κάθε σοσιαλιστική επανάσταση αν θέλει να είναι πετυχημένη. Δημοσιεύθηκε στην Νέα Προοπτική τεύχος 344, 6 Νοεμβρίου 2004.]

ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ

Έως τη σημερινή περίοδο, ήταν δυνατό να ωραιοποιούμε την επανάσταση ή ακόμη χειρότερα να μιλάμε γι’ αυτήν χωρίς να την πιστεύουμε. Αυτό όμως δεν είναι πια δυνατό. Η επανάσταση πραγματοποιείται μπροστά στα μάτια μας στη μισή Ευρώπη και αναμένεται και στο άλλο μισό. Για να μην θεωρηθούμε ονειροπόλοι ή μεταφυσικοί, οι αγωνιστές θα πρέπει να την δουν όπως ακριβώς είναι. Πρόκειται για ένα μεγάλο μάθημα. Μέσα σ’ ένα αιώνα καταφέραμε σε γενικές γραμμές να ξεχάσουμε τα μαθήματα της Γαλλικής επανάστασης. Η Ρωσική επανάσταση μας τα ξαναθυμίζει και αποτελεί την υγιή ολοκλήρωση τους. Έτσι λοιπόν, τι είναι η επανάσταση και ποιο νέο νόμο μας φέρνει;
Πρώτα απ’ όλα, δεν είναι με κανένα τρόπο το επικό φεστιβάλ που μας είχαν υποσχεθεί οι ιστορικοί, που στην πραγματικότητα ήταν περισσότερο ποιητές παρά ιστορικοί. Πρόκειται για καταιγίδα από την οποία κανένας δεν γλιτώνει., που ξεριζώνει τους δυνατότερους και όπου το απρόβλεπτο θριαμβεύει. Από την άποψη αυτών που κάνουν την επανάσταση, είναι ένα σκληρό και επικίνδυνο καθήκον, μερικές φορές ένα βρώμικο καθήκον, για το οποίο μερικές φορές πρέπει να φοράς γαλότσες ως το γόνατο, να μαζέψεις τα μανίκια σου και να μην φοβάσαι πράγματα που θα σε κάνουν να αρρωστήσεις. Η γη πρέπει να εξαγνιστεί από την παρακμή του παλιού κόσμου. Πρέπει να μεταφέρουμε με φτυαριές την βρωμιά που υπάρχει και σ’ αυτή τη βρωμιά υπάρχει μπόλικο αίμα. Όλη η ιδιοτέλεια, η δουλικότητα, η δειλία, η ηλιθιότητα που έγκειται στην καρδιά του ανθρώπινου κύτους κάποιες συγκεκριμένες στιγμές θα αποκαλυφθεί.
Καμία εκπληκτική θυσία, καμιά λαμπρή νίκη, κανένας στωικός ιδεαλισμός στις καρδιές των καλυτέρων δεν μπορεί να σβήσει αυτή την επίδειξη αδυναμίας της προηγούμενης ανθρωπότητας από το μυαλό αυτών που την έχουν παρακολουθήσει.
Η επανάσταση είναι αμείλικτη. Αμείλικτη ως προς τις στερήσεις και τις δοκιμασίες που επιβάλει σε όλους μας, που σημαίνει πρώτα απ’ όλα στους πιο αδύναμους. Η πρώτη αναπόφευκτη συνέπεια του εμφύλιου πολέμου είναι πάντα η εξάρθρωση της παραγωγής. Η εργατική δύναμη παρεκτρέπεται από την ειρηνική της απασχόληση και χάνεται στα πεδία των μαχών. Στα εργαστήρια, οικοδομές και εργοστάσια, όπου έχει εξαφανιστεί η παλιά πειθαρχία της μισθωτής εργασίας και η νέα νοοτροπία δεν έχει ακόμα καθιερωθεί, υπάρχει η τάση να υπερισχύει μια βαθιά ηθική αταξία. Σε όλα αυτά θα πρέπει να προσθέσουμε την αποδιοργάνωση των μεταφορών, την καταστροφή που προκάλεσε η κερδοσκοπία και οι καταχρήσεις που διεπράχθησαν από ανθρώπους που ψάρευαν σε ταραγμένα νερά.
Η επανάσταση είναι αμείλικτη προς τους ηττημένους που χωρίζονται σε δυο ομάδες: από τη μια υπερασπιστές του παλιού καθεστώτος που μόνο η τρομοκρατία μπορεί τελικά να καταστρέψει και από την άλλη αποδιοργανωμένοι, διστακτικοί, συναισθηματικοί επαναστάτες. Οι τελευταίοι, συχνά ως αποτέλεσμα της στενής κομματικής νοοτροπίας, από την ανικανότητα να προσαρμοστούν στις τρομακτικές αναγκαιότητες της στιγμής, από ηθικούς ενδοιασμούς εν όψει των επειγόντων απαιτήσεων της πάλης, μερικές φορές βρίσκονται εκτός δράσης, τυχεροί ακόμα αν η ειρωνική μοίρα δεν τους μεταμορφώσει από απελευθερωτές του χθες σε αντεπαναστάτες του σήμερα.
Αυτή η αντίληψη της επανάστασης ως πραγματικότητα, ως τραχύ και άκαμπτο έδαφος, σε αντίθεση με τον επαναστατικό μύθο είναι για τον αγωνιστή το πρώτο και το σημαντικότερο ψυχολογικό κέρδος των χρόνων που μόλις πέρασαν. Έτσι είναι ακριβώς, με όλες τις τρομακτικές συνέπειες της, με όλους του κινδύνους που περικλείει και τις θυσίες που καθίστανται αναγκαίες, που θα πρέπει αν επιθυμούμε την επανάσταση επειδή είναι αναπόφευκτη και αναγκαία, επειδή αποτελεί την προϋπόθεση για την συνεπακόλουθη εξέλιξη της ανθρωπότητας, για τη μεγάλη αναγέννηση της ανθρωπότητας. Η θεωρητική εμπειρία που αποκτήσαμε από τις σύγχρονες επαναστάσεις απαιτεί να αποδεχθούμε κάποιες άλλες έννοιες: Συνέχεια

ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΖΩΗ

Το κείμενο αυτό του Λέων Τρότσκι γράφτηκε στις 30 Νοεμβρίου 1933 την στιγμή που ο Χίτλερ ανέβαινε στην εξουσία. Δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «Θέματα Εξωτερικής Πολιτικής» τον Απρίλιο του επόμενου έτους. Βρίσκεται στα γραπτά Τρότσκι 1932-34. Στα ελληνικά πρωτο-δημοσιεύθηκε στην Επαναστατική Μαρξιστική Επιθεώρηση, θεωρητικό περιοδικό του ΕΕΚ, τον Απρίλιο του 1981.

ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΖΩΗ

Ο ιταλικός φασισμός έχει ανακηρύξει τον εθνικό «ιερό εγωισμό» σαν το μοναδικό δημιουργικό παράγοντα. Αφού ανήγαγε την ιστορία της ανθρωπότητας στην εθνική ιστορία, ο γερμανικός φασισμός προχώρησε ανάγοντας το έθνος στη φυλή, τη φυλή στο αίμα. Επιπλέον, στις χώρες εκείνες που πολιτικά δεν ανέβηκαν – ή μάλλον δεν κατέβηκαν – στον φασισμό, τα προβλήματα της οικονομίας όλο και περισσότερο συμπιέζονται μέσα στα εθνικά πλαίσια. Δεν έχουν όλοι τους το θάρρος να γράψουν ανοιχτά πάνω στις σημαίες τους τη λέξη «αυταρχισμός». Αλλά παντού η πολιτική τους κατευθύνεται προς έναν όσο το δυνατόν πιο ερμητικό αποκλεισμό της εθνικής ζωής από την παγκόσμια οικονομία. Μονάχα είκοσι χρόνια πριν, όλα τα σχολικά βιβλία δίδασκαν ότι ο πιο πανίσχυρος παράγοντας για την παραγωγή πλούτου και πολιτισμού είναι ο παγκόσμιας κλίμακας καταμερισμός της εργασίας, που βρίσκεται στις φυσικές και ιστορικές συνθήκες της ανάπτυξης της ανθρωπότητας. Τώρα βγαίνει ότι η παγκόσμια ανταλλαγή είναι η πηγή όλων των δυστυχιών και όλων των κινδύνων. Βίρα για την πατρίδα! Πίσω στην εθνική εστία! Όχι μόνο πρέπει να διορθώσουμε το λάθος του ναυάρχου Πέρι, που έκανε το ρήγμα στον «αυταρχισμό» της Ιαπωνίας, αλλά και πρέπει να διορθώσουμε και το πολύ μεγαλύτερο σφάλμα του Χριστόφορου Κολόμβου, που σαν αποτέλεσμα είχε να επεκταθεί τόσο άμετρα η αρένα του ανθρώπινου πολιτισμού.
Η ακατάβλητη αξία του έθνους, που ανακάλυψαν ο Μουσολίνι και ο Χίτλερ, προβάλλεται τώρα ενάντια στις ψεύτικες αξίες του δέκατου ένατου αιώνα: τη δημοκρατία και το σοσιαλισμό. Και εδώ επίσης ερχόμαστε σε μια ασυμφιλίωτη αντίθεση με τις παλιές αξίες και ακόμα χειρότερα, με τα αδιαμφισβήτητα γεγονότα της Ιστορίας. Μονάχα η κακόβουλη άγνοια μπορεί να κάνει μια οξεία αντιπαράθεση ανάμεσα στο έθνος και την φιλελεύθερη δημοκρατία.
Στην πραγματικότητα, όλα τα απελευθερωτικά κινήματα στη σύγχρονη ιστορία, κάνοντας αρχή με την πάλη της Ολλανδίας για ανεξαρτησία, είχαν τόσο ένα εθνικό, όσο και ένα δημοκρατικό χαρακτήρα. Η αφύπνιση των καταπιεσμένων και διαμελισμένων εθνών, η πάλη τους να ενώσουν τα ακρωτηριασμένα τους μέρη και να αποτινάξουν τον ξένο ζυγό, θα ήταν αδύνατη χωρίς την πάλη για πολιτική ελευθερία. Το γαλλικό έθνος παγιώθηκε μέσα στις θύελλες και τα προβλήματα της δημοκρατικής επανάστασης στη δύση του δέκατου όγδοου αιώνα. Το ιταλικό και το γερμανικό έθνος ξεπήδησαν μέσα από μια σειρά πολέμων και επαναστάσεων, τον δέκατο ένατο αιώνα. Η πανίσχυρη ανάπτυξη του αμερικανικού έθνους, που πήρε το βάπτισμα της ελευθερίας του στον ξεσηκωμό του τον δέκατο όγδοο αιώνα, τελικά εξασφαλίστηκε από τη νίκη του Βορρά πάνω στο Νότο στον εμφύλιο πόλεμο. Ούτε ο Μουσολίνι, ούτε ο Χίτλερ είναι οι εφευρέτες του έθνους. Ο πατριωτισμός, στην μοντέρνα του έννοια,- ή πιο σωστά στην αστική του έννοια- είναι το προϊόν του δέκατου ένατου αιώνα. Η εθνική συνείδηση του γαλλικού λαού είναι ίσως η πιο συντηρητική και η πιο σταθερή από όλες τις άλλες. Και μέχρι σήμερα τρέφεται από τις πηγές των δημοκρατικών παραδόσεων. Συνέχεια