Οι αναρχικοί και η εμπειρία της Ρώσικης Επανάστασης

[Το κείμενο που ακολουθεί είναι ένα απόσπασμα από την πολύ σημαντική μπροσούρα του Σερζ, Οι αναρχικοί και η εμπειρία της Ρωσικής Επανάστασης. Περιγράφει συνοπτικά τα σημεία στα οποία πρέπει να επικεντρώνεται κάθε σοσιαλιστική επανάσταση αν θέλει να είναι πετυχημένη. Δημοσιεύθηκε στην Νέα Προοπτική τεύχος 344, 6 Νοεμβρίου 2004.]

ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ

Έως τη σημερινή περίοδο, ήταν δυνατό να ωραιοποιούμε την επανάσταση ή ακόμη χειρότερα να μιλάμε γι’ αυτήν χωρίς να την πιστεύουμε. Αυτό όμως δεν είναι πια δυνατό. Η επανάσταση πραγματοποιείται μπροστά στα μάτια μας στη μισή Ευρώπη και αναμένεται και στο άλλο μισό. Για να μην θεωρηθούμε ονειροπόλοι ή μεταφυσικοί, οι αγωνιστές θα πρέπει να την δουν όπως ακριβώς είναι. Πρόκειται για ένα μεγάλο μάθημα. Μέσα σ’ ένα αιώνα καταφέραμε σε γενικές γραμμές να ξεχάσουμε τα μαθήματα της Γαλλικής επανάστασης. Η Ρωσική επανάσταση μας τα ξαναθυμίζει και αποτελεί την υγιή ολοκλήρωση τους. Έτσι λοιπόν, τι είναι η επανάσταση και ποιο νέο νόμο μας φέρνει;
Πρώτα απ’ όλα, δεν είναι με κανένα τρόπο το επικό φεστιβάλ που μας είχαν υποσχεθεί οι ιστορικοί, που στην πραγματικότητα ήταν περισσότερο ποιητές παρά ιστορικοί. Πρόκειται για καταιγίδα από την οποία κανένας δεν γλιτώνει., που ξεριζώνει τους δυνατότερους και όπου το απρόβλεπτο θριαμβεύει. Από την άποψη αυτών που κάνουν την επανάσταση, είναι ένα σκληρό και επικίνδυνο καθήκον, μερικές φορές ένα βρώμικο καθήκον, για το οποίο μερικές φορές πρέπει να φοράς γαλότσες ως το γόνατο, να μαζέψεις τα μανίκια σου και να μην φοβάσαι πράγματα που θα σε κάνουν να αρρωστήσεις. Η γη πρέπει να εξαγνιστεί από την παρακμή του παλιού κόσμου. Πρέπει να μεταφέρουμε με φτυαριές την βρωμιά που υπάρχει και σ’ αυτή τη βρωμιά υπάρχει μπόλικο αίμα. Όλη η ιδιοτέλεια, η δουλικότητα, η δειλία, η ηλιθιότητα που έγκειται στην καρδιά του ανθρώπινου κύτους κάποιες συγκεκριμένες στιγμές θα αποκαλυφθεί.
Καμία εκπληκτική θυσία, καμιά λαμπρή νίκη, κανένας στωικός ιδεαλισμός στις καρδιές των καλυτέρων δεν μπορεί να σβήσει αυτή την επίδειξη αδυναμίας της προηγούμενης ανθρωπότητας από το μυαλό αυτών που την έχουν παρακολουθήσει.
Η επανάσταση είναι αμείλικτη. Αμείλικτη ως προς τις στερήσεις και τις δοκιμασίες που επιβάλει σε όλους μας, που σημαίνει πρώτα απ’ όλα στους πιο αδύναμους. Η πρώτη αναπόφευκτη συνέπεια του εμφύλιου πολέμου είναι πάντα η εξάρθρωση της παραγωγής. Η εργατική δύναμη παρεκτρέπεται από την ειρηνική της απασχόληση και χάνεται στα πεδία των μαχών. Στα εργαστήρια, οικοδομές και εργοστάσια, όπου έχει εξαφανιστεί η παλιά πειθαρχία της μισθωτής εργασίας και η νέα νοοτροπία δεν έχει ακόμα καθιερωθεί, υπάρχει η τάση να υπερισχύει μια βαθιά ηθική αταξία. Σε όλα αυτά θα πρέπει να προσθέσουμε την αποδιοργάνωση των μεταφορών, την καταστροφή που προκάλεσε η κερδοσκοπία και οι καταχρήσεις που διεπράχθησαν από ανθρώπους που ψάρευαν σε ταραγμένα νερά.
Η επανάσταση είναι αμείλικτη προς τους ηττημένους που χωρίζονται σε δυο ομάδες: από τη μια υπερασπιστές του παλιού καθεστώτος που μόνο η τρομοκρατία μπορεί τελικά να καταστρέψει και από την άλλη αποδιοργανωμένοι, διστακτικοί, συναισθηματικοί επαναστάτες. Οι τελευταίοι, συχνά ως αποτέλεσμα της στενής κομματικής νοοτροπίας, από την ανικανότητα να προσαρμοστούν στις τρομακτικές αναγκαιότητες της στιγμής, από ηθικούς ενδοιασμούς εν όψει των επειγόντων απαιτήσεων της πάλης, μερικές φορές βρίσκονται εκτός δράσης, τυχεροί ακόμα αν η ειρωνική μοίρα δεν τους μεταμορφώσει από απελευθερωτές του χθες σε αντεπαναστάτες του σήμερα.
Αυτή η αντίληψη της επανάστασης ως πραγματικότητα, ως τραχύ και άκαμπτο έδαφος, σε αντίθεση με τον επαναστατικό μύθο είναι για τον αγωνιστή το πρώτο και το σημαντικότερο ψυχολογικό κέρδος των χρόνων που μόλις πέρασαν. Έτσι είναι ακριβώς, με όλες τις τρομακτικές συνέπειες της, με όλους του κινδύνους που περικλείει και τις θυσίες που καθίστανται αναγκαίες, που θα πρέπει αν επιθυμούμε την επανάσταση επειδή είναι αναπόφευκτη και αναγκαία, επειδή αποτελεί την προϋπόθεση για την συνεπακόλουθη εξέλιξη της ανθρωπότητας, για τη μεγάλη αναγέννηση της ανθρωπότητας. Η θεωρητική εμπειρία που αποκτήσαμε από τις σύγχρονες επαναστάσεις απαιτεί να αποδεχθούμε κάποιες άλλες έννοιες:

1. Δικτατορία του Προλεταριάτου

Η επανάσταση συνεπάγεται τη βία. Κάθε είδους βία είναι δικτατορική. Κάθε είδους βία επιβάλλει την εξουσία της θέλησης κάμπτοντας την αντίσταση. Καθώς αυτό που διακυβεύεται είναι η απαλλοτρίωση της ιδιοκτήτριας τάξης, η επαναστατική βία που θα πρέπει να ολοκληρώσει το καθήκον αυτό μπορεί να είναι μονάχα αυτή της μη ιδιοκτήτριας τάξης, δηλαδή της πιο προωθημένης μειονότητας του προλεταριάτου.
Ενισχυμένο και σκληραγωγημένο στο επαναστατικό χωνευτήρι των μεγάλων βιομηχανικών κέντρων, σκληραγωγημένο από τους επαναλαμβανόμενους οικονομικούς αγώνες, θύμα των κρίσεων και της ανεργίας, μάρτυρας της πιο κυνικής αδικίας που επιτρέπει τις ίδιες πόλεις να περιέχουν παλάτια παράσιτων και τις παραγκουπόλεις των εργατών, το προλεταριάτο, η ελίτ του οποίου έχει πλήρως συνειδητοποιήσει τα καθήκοντα και τις υποχρεώσεις της, είναι βέβαια (σε αντίθεση με τον στενόμυαλο συντηρητικό χωρικό, που κινείται συνήθως από ασήμαντα και συχνά θρησκευτικά συμφέροντα) η επαναστατική τάξη. Και συνεπακόλουθα η μόνη τάξη της οποίας η βία μπορεί να τερματίσει τον κοινωνικό πόλεμο. Ομολογώ πως δεν μπορώ να φανταστώ πως κάποιος μπορεί να είναι επαναστάτης (πέρα από ένα καθαρά ατομικιστικό τρόπο) χωρίς να αναγνωρίζει την αναγκαιότητα για την δικτατορία του προλεταριάτου.
Δεν έχει υπάρξει ποτέ στην ιστορία μια επανάσταση χωρίς επαναστατική δικτατορία. Ποτέ. Η Αγγλία του Κρόμβελ είχε την δικτατορία των Στρογγυλοκέφαλων, των οπαδών του Κρόμβελ. Η Γαλλία μεταξύ 1789 και 1793 είχε αυτήν της Κομμούνας του Παρισιού και στη συνέχεια αυτή των Γιακωβίνων. Από την ημέρα που οι αγωνιστές της εργατικής τάξης οποιασδήποτε τάσης, καθοδηγώντας τις μάζες, ανατρέψουν την εξουσία της μπουρζουαζίας, τότε, ακόμα και αν είναι ελευθεριακοί, θα πρέπει αμέσως να οργανώσουν τις προμήθειες για τις μεγάλες πόλεις, την εσωτερική και εξωτερική άμυνα κατά της αντεπανάστασης, εν συντομία όλους τους πολύπλοκους μηχανισμούς της σύγχρονης κοινωνίας. Και δεν μπορούν να στηρίζονται στη συνείδηση, καλή θέληση ή αποφασιστικότητα αυτών με τους οποίους συνεργάζονται επειδή οι μάζες που θα τους ακολουθήσουν ή θα τους περιβάλλουν θα διαστραφούν από το παλιό καθεστώς, σχετικά ακαλλιέργητες, συχνά χωρίς να γνωρίζουν, κατεστραμμένες από συναισθήματα και ένστικτα που κληρονόμησαν από το παρελθόν. Επί ποινή θανάτου, δηλαδή με τον κίνδυνο της άμεσης θανάτωσης από τη νίκη της αντιδραστικής δικτατορίας, οι επαναστάτες θα πρέπει να δημιουργήσουν την δικτατορία τους χωρίς καθυστέρηση.

2. Σοβιέτ ή εργατικά συμβούλια

Στην πραγματικότητα δεν έχει σημασία ποια λέξη χρησιμοποιούμε. Τα σοβιέτ στη Ρωσία σχηματίστηκαν αυθόρμητα κατά τη διάρκεια των πρώτων ημερών της Φεβρουαριανής επανάστασης. Αλλιώς θα μπορούσαν να σχηματιστούν με διαφορετικό τρόπο. Παρόλα αυτά ισχύει ότι από τις πρώτες ώρες του κοινωνικού πολέμου, τα συμβούλια που δημιουργήθηκαν ελεύθερα από τους αντιπροσώπους των επαναστατών εργατών θα αποτελέσουν τα μόνα σώματα που θα έχουν το αναγκαίο ηθικό και υλικό κύρος για να διαχειριστούν την παραγωγή και να αναλάβουν την ευθύνη της δράσης.
Το γεγονός αυτό ισχύει ακόμα περισσότερο επειδή η επανάσταση θα γίνει αναγκαστικά κατά του αστικού κοινοβουλίου και στην πράξη το τελευταίο μπορεί να αντικατασταθεί μονάχα από την αρχή των εργατικών συμβουλίων που περιέχουν αποκλειστικά τους εκπροσώπους μιας τάξης.

3. Τρομοκρατία

Δεν έχει υπάρξει ποτέ επανάσταση χωρίς τρομοκρατία. Στις δυο μεγάλες εμπειρίες που γνωρίζουμε, μπορούμε να δούμε τις αιτίες που καθιστούν αναγκαία τη γέννηση και ανάπτυξη της τρομοκρατίας. Στη Γαλλία από το 1791 έως το 1792, είχαμε τις συνεχείς συνωμοσίες της αριστοκρατίας, των παπάδων, των κερδοσκόπων και των απατεώνων στο εσωτερικό της χώρας, είχαμε την εξέγερση στο Βεντέ, τις εξεγέρσεις στην Λυών, Τουλόν, Μασσαλία, Μεντέ, είχαμε τους εμιγκρέδες που οργάνωναν την ξένη επέμβαση από το Κομπλένζ και το Λονδίνο, είχαμε τους στρατούς των μοναρχιών που είχαν συμμαχήσει στην αντεπαναστατική ευρωπαϊκή συμμαχία που περνούσαν τα σύνορα της νεαρής δημοκρατίας. Οι αιτίες αυτές δημιούργησαν μια κατάσταση πανικού μεταξύ κάποιων, μια αποφασιστική, αμείλικτη, λυσσασμένη νοοτροπία μεταξύ άλλων. Το κεφάλι του βασιλιά έπεσε μπροστά στην Ευρώπη, η γκιλοτίνα εγέρθηκε στην Πλατεία της Δημοκρατίας, ύποπτοι συνελήφθησαν κατά χιλιάδες και πραγματοποιήθηκαν οι φοβερές σφαγές του Σεπτεμβρίου. Κανένας δεν επιθυμούσε αυτή την διαδοχή αιτίας και αποτελέσματος, κανένας δεν μπορούσε να ξεφύγει της λογικής της.
Από το 1917 ως το 1919, στη Κόκκινη Ρωσία, οι ίδιες αιτίες –η ομοιότητα είναι απόλυτη- δεν θα μπορούσαν παρά να δημιουργήσουν τα ίδια αποτελέσματα. Ξεκάθαρα, παρατηρούμε ένα γενικό νόμο ανάπτυξης της επανάστασης. Αρκεί να θυμηθούμε τις συνθήκες: η επαναστατική Ρωσία υποχωρούσε εν όψει της ανάγκης να χυθεί αίμα για όσο καιρό ήταν δυνατό να υποχωρεί. Όταν όμως οι ακατάπαυστες συνωμοσίες εντός της εκφράστηκαν στην εξέγερση του Γιαροσλάβ, στη δολοφονία του Ουρίτσκι στην Πετρούπολη, στην απόπειρα δολοφονίας του Λένιν στη Μόσχα, όταν η περιοχή των Ουραλίων, που κατείχαν οι Τσεχοσλοβάκοι, οι οποίοι βάδιζαν στο Βόλγα, έγινε ένα νέο Βεντέ, όταν οι Ρώσοι αντεπαναστάτες εμιγκρέδες άρχισαν να οργανώνουν την ένοπλη επέμβαση από το Παρίσι και το Λονδίνο ενώ οι συμμορίες τους κατέστρεφαν την ύπαιθρο του Ντον, όταν η Λευκή Φινλανδία είχε δολοφονήσει χιλιάδες ηττημένους Κομμουνιστές, τότε έγινε αναγκαίο να καταφύγουμε στην Κόκκινη τρομοκρατία.
Ήταν αναγκαίο, επί ποινή θανάτου. Κάθε σημάδι αδυναμίας θα είχε προκαλέσει την ήττα και η ήττα σήμαινε Λευκή Τρομοκρατία, εκατό φορές πιο τρομερή από την Κόκκινη τρομοκρατία. Το 1871 στο Παρίσι μέσα σε δυο βδομάδες, οι δυνάμεις των Βερσαλλιών σκότωσαν τριπλάσιο αριθμό ανθρώπων από τον αριθμό των θυμάτων της Κόκκινης τρομοκρατίας σε ολόκληρη την τεράστια περιοχή της Ρωσίας μέσα σε τρία χρόνια επανάστασης. Σε Φινλανδία, Βαυαρία και Ουγγαρία, οι δυνάμεις της αντίδρασης έχουν αποδείξει ότι δεν σταματάνε σε τίποτα.

4. Το αναπόφευκτο του πολέμου επαναστατικής άμυνας

Οι διαφορές στην κουλτούρα, οικονομική ανάπτυξη, οικονομική κατάσταση κλπ. καθιστά απίθανο η επανάσταση να συμβεί σχεδόν ταυτόχρονα σε αρκετές μεγάλες γειτονικές χώρες. Η επανάσταση που ξεσπά και θριαμβεύει σε μια χώρα βρίσκεται λοιπόν άμεσα αντιμέτωπη με την συμμαχία όλων των γειτονικών κρατών όπου το παλιό σύστημα ακόμα επιβιώνει. Όπως και στην Ευρώπη των ευγενών και μοναρχών που συμμάχησαν κατά της Γαλλικής δημοκρατίας, έτσι και σήμερα η καπιταλιστική Ευρώπη (στην οποία, μια σημαντική εξέλιξη, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ιαπωνία έχουν προσθέσει τις δυνάμεις τους) έχουν συμμαχήσει κατά της Κομμουνιστικής Σοβιετικής Ρωσίας. Ο Κλεμανσό έχει αναλάβει με οίστρο τον ρόλο που κάποτε είχε ο Πιτ. Είναι αναγκαίο να αποκριθούμε σε αυτή την αναγκαιότητα για επαναστατική άμυνα καθώς και στην αναγκαιότητα της τρομοκρατίας και της δικτατορίας, επί ποινή θανάτου. Άλλωστε η σκληρή πραγματικότητα των επαναστάσεων είναι ότι ημίμετρα και ημι-ήττες δεν είναι δυνατές και ότι η νίκη ισοδυναμεί με ζωή, η ήττα με θάνατο.

5. Η αναγκαιότητα των πανίσχυρων επαναστατικών οργανώσεων.

Χάρη στην εκπληκτική οργάνωση των Γιακωβίνικων ομάδων, η επαναστατική Γαλλία αντιστάθηκε επιτυχώς στη συμμαχία των Ευρωπαϊκών μοναρχιών. Όπως συμβαίνει και με την περίπτωση του Κομμουνιστικού Κόμματος της Ρωσίας, οι αναγκαιότητες της επανάστασης έχουν οδηγήσει στην εμφάνιση, στο Παρίσι και στις περιφέρειες, ομάδων που, με καλύτερη οργάνωση, θα μπορούσαν αναμφίβολα να κρατήσουν υπό έλεγχο την αστική και στρατιωτική αντίδραση. Επιπλέον, το να ελπίζουμε να νικήσουμε το καπιταλιστικό κράτος χωρίς ισχυρές και ευέλικτες οργανώσεις μάχης, χωρίς έναν ολόκληρο μηχανισμό μάχης –εκδόσεις, οικονομική δράση, παράνομη δράση, τρομοκρατία κλπ.- θα ήταν χειρότερο και από αφέλεια. Επαναστατική ενέργεια, που από την ίδια της φύση είναι πολλαπλή και πολυποίκιλη, πρέπει να οργανωθεί, να είναι πειθαρχημένη συνεκτική και συνειδητή στην μάχη.

(Από το αρχείο του σ. Γ.Χλ.)

Advertisements

Σχολιάστε

Δεν υπάρχουν σχόλια.

Comments RSS TrackBack Identifier URI

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s