Ο σχετικός εργατικός υπερπληθυσμός και το ζήτημα της ενότητας της εργατικής τάξης

ΕΡΓΑΣΙΑ, ΑΝΕΡΓΙΑ, ΣΧΕΤΙΚΟΣ ΕΡΓΑΤΙΚΟΣ ΥΠΕΡΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΩΣ ΟΡΟΣ ΥΠΑΡΞΗΣ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ

9η Μαρξιστική Διεθνιστική Κατασκήνωση του ΕΕΚ
Του Nίκου Πελεκούδα*

Ο εργάτης παράγοντας τη συσσώρευση, στην πραγματικότητα παράγει τα μέσα που θα τον καταστήσουν υπεράριθμο

Γιατί να ασχοληθούμε θεωρητικά, αλλά και γιατί να διευρυνθεί η συζήτηση των όρων πολιτικής παρέμβασης, στο ζήτημα της ενιαίας πάλης εργαζομένων και ανέργων; Γιατί να προσδιορίσουμε ξανά, μια διαπίστωση δεδομένη για μαρξιστές, ότι οι άνεργοι είναι τμήμα της ίδιας της εργατικής τάξης και ευρύτερα των εργαζομένων;

Η συζήτηση παράγει κρίσιμα πολιτικά αποτελέσματα. Απαντάει στις λογικές που συνεχίζουν να εστιάζουν αποκλειστικά στην εργατική τάξη, και ιδιαίτερα στο συνδικαλισμένο υποσύνολό της, παραβλέποντας τα αποτελέσματα που παράγει η ανεργία σε ό,τι αφορά συνολικά την κατάσταση της εργατικής τάξης, σμικρύνοντας το ίδιο το κοινωνικό υποκείμενο της επανάστασης. Από την άλλη επιδιώκει να σταθεί αντιθετικά στις λογικές που στηρίζουν την ελπίδα της επανάστασης στους άνεργους, ανακαλύπτοντας άλλα κοινωνικά υποκείμενα της επανάστασης, στρέφοντας την πλάτη στην ίδια την εργατική τάξη, συχνά με βίαιο καταγγγελτικό λόγο εναντίον της. Και οι δυο λογικές αδυνατούν να δουν τις αλλαγές που έχουν συμβεί στο σώμα της ίδιας της εργατικής τάξης, καθώς και την ποσοτική γιγάντωση των ανέργων. Στην Ελλάδα για παράδειγμα, με βάση τα επίσημα στοιχεία, έχουμε 3,5 εκ. περίπου εργαζόμενους, μετρώντας σε αυτούς ακόμα και εργαζόμενους των 10 ωρών το μήνα, ενώ οι άνεργοι καταμετρώνται περίπου στο 1,5 εκ., υπολογίζοντας αυτούς που έχουν πάει να το δηλώσουν στον ΟΑΕΔ, και αυτούς που δικαιούνται να βγάλουν κάρτα. Γίνεται φανερό, πως είναι πολύ πιθανό, ο σχετικός εργατικός υπερπληθυσμός κατά την έκφραση τυυ Μαρξ, να υπερβαίνει ποσοτικά το τμήμα των εργαζομένων που εργάζεται ακόμα με σχετικά σταθερούς όρους εργασίας. Η συζήτηση καθίσταται επείγουσα.

Ποιες θεωρητικές δυνατότητες έχουμε να καταδείξουμε πως οι άνεργοι είναι τμήμα της εργατικής τάξης;

Οδηγός σε αυτό είναι το προτεινόμενο από τη βιβλιογραφία 23ο κεφάλαιο του 1ου τόμου του Κεφαλαίου του Μαρξ.

Α) Οι ίδιες οι κατηγορίες του σχετικού εργατικού υπερπληθυσμού του Μαρξ, αποδεικνύουν την ενιαιότητα της εργατικής τάξης, αυτού που σήμερα, με αφορμή τις διαθεσιμότητες χαρακτηρίζουμε ως γκρίζα ζώνη, που είναι και ανεργία, αλλά και ιδιότυπη διατήρηση της μισθωτής σχέσης με το κράτος, για ένα βραχύ διάστημα. Ο ρευστός, ο λανθάνων και ο στάσιμος σχετικός εργατικός υπερπληθυσμός, συμπεριλαμβάνει εργάτες των κέντρων της σύγχρονης βιομηχανίας (ρευστός), αγροτικό πληθυσμό που μεταναστεύει στις πόλεις, εργάτες νεαρής και μικρότερης ανδρικής ηλικίας, κυρίως ανειδίκευτης (λανθάνων), εν ενεργεία εργατικό πληθυσμό με άτακτη απασχόληση (στάσιμος). Στο κατώτερο στάδιο του στάσιμου εργατικού υπερπληθυσμού υπάρχει η απόλυτη εξαθλίωση, ο παουπερισμός, που συμπεριλαμβάνει ικανούς προς εργασία, παιδιά, αλλά και οριστικά ανίκανους προς εργασία. Και μόνο η καταγραφή της μαρξικής κατηγοριοποίησης, αποτυπώνει έκδηλα τη διαρκή μετακίνηση εργαζομένων και ανέργων σε όλη τη διάρκεια της καπιταλιστικής συσσώρευσης, και ειδικά της κρίσης. Φωτίζει την αύξηση στο πεδίο της καπιταλιστικής παρακμής, της μερικής και προσωρινής εργασίας. Ιδιαίτερα στην εποχή μας, είναι φανερό, πως όποιος εργαζόμενος χάσει τη δουλειά του, περνάει σε μεγάλα ποσοστά, κατευθείαν στον στάσιμο εργατικό υπερπληθυσμό, με προοπτικές εξαθλίωσης.

Β) Τη σημασία που έχει κατά τον Μαρξ, η κατάσταση του εργάτη έξω από το χώρο δουλειάς. Με κέντρο την τροφή και τη στέγαση. Είναι εντυπωσιακή η σχέση των όρων ζωής ενός άνεργου, ενταγμένου στον στάσιμο εργατικό υπερπληθυσμό, με τα κατώτερα τμήματα της τάξης. Όπως κατά συνέπεια, η σημασία που αποκτούν τα ζητήματα του ελεύθερου χώρου, ως δείκτη ποιότητας της ζωής της εργατικής τάξης. Ακόμα η ενιαιότητα που παράγεται και με εξωεργασιακούς όρους, όπως η αδιάκριτη φορολόγηση ακόμα και εργατών χωρίς δουλειά.

Γ) Η εξάρτηση εργαζομένων και ανέργων, είναι βασική σε ό,τι αφορά την καπιταλιστική συσσώρευση. Ο εργάτης παράγοντας τη συσσώρευση, στην πραγματικότητα παράγει τα μέσα που θα τον καταστήσουν υπεράριθμο. Και αυτό γιατί το πρόσθετο κεφάλαιο που σχηματίζεται στην πορεία της συσσώρευσης, προσελκύει, κατά τον Μαρξ, όλο και λιγότερους εργάτες, ενώ το παλιό που αναπαράγεται περιοδικά με νέα σύνθεση, απωθεί σταδιακά τους εργάτες που απασχολεί, σε μια ταυτόχρονη έκφραση της νίκης της νεκρής εργασίας (μέσα παραγωγής) έναντι της ζωντανής.

Δ) « Για αυτό μόλις οι εργάτες ανακαλύψουν το μυστικό του πώς συμβαίνει ώστε, όσο περισσότερο εργάζονται, όσο περισσότερο ξένο πλούτο παράγουν και όσο αυξάνει η παραγωγική δύναμη της εργασίας τους, τόσο πιο επισφαλής να γίνεται για αυτούς ακόμα και η λειτουργία τους σα μέσο αξιοποίησης του κεφαλαίου· μόλις ανακαλύψουν πως ο βαθμός του συναγωνισμού μεταξύ τους εξαρτιέται ολότελα από την πίεση του σχετικού υπερπληθυσμού· επομένως, μόλις επιχειρήσουν με τα εργατικά σωματεία κ.λπ.να οργανώσουν μια σχεδιασμένη συνεργασία εργαζομένων και ανέργων για να σπάσουν ή να εξασθενίσουν τις καταστρεπτικές για την τάξη τους συνέπειες αυτού του φυσικού νόμου της κεφαλαιοκρατικής παραγωγής, βάζουν τις φωνές το κεφάλαιο και ο συκοφάντης οικονομολόγος του για καταπάτηση του «αιώνιου» και σα να λέμε «ιερού» νόμου της ζήτησης και της προσφοράς ». Σε μια παράγραφο ο ίδιος ο Μαρξ δίνει το περίγραμμα των δυνατοτήτων της κοινής πάλης εργαζομένων και ανέργων, από τη σημασία που έχει η θέση και των δυο στην ίδια την πορεία του κεφαλαίου, στις δυνατότητες ρήξης των θέσφατών του.

Ε) Ο εργατικός υπερπληθυσμός είναι αναγκαίο προϊόν της κεφαλαιοκρατικής συσσώρευσης, αλλά από την άλλη μεριά, γίνεται με τη σειρά του μοχλός της καπιταλιστικής συσσώρευσης, όρος ύπαρξης του κεφαλαίου, του ίδιου του καπιταλισμού. Επιδρά στην κατάσταση της εργατικής τάξης και ευρύτερα των εργαζομένων, στους όρους εργασίας και αμοιβής τους, η οποία στο βαθμό που δεν θέτει συνολικές διεκδικήσεις για το χρόνο εργασίας, ενσωματώνει τις πιέσεις με δυσμενείς συνέπειες και για τους ανέργους, παρατείνοντας την παραμονή τους έξω από τη δουλειά, και δημιουργώντας προϋποθέσεις συνολικής εξαθλίωσης.

Στ) Το χτύπημα ειδικά στους εργαζόμενους του δημόσιου τομέα, αποτυπώνει την παρακμή του αστικού κράτους ιδιαίτερα, ως φορέα ενσωμάτωσης των εργαζομένων, ως υποτιθέμενο εξισορροπιστή κοινωνικών συγκρούσεων. Η πορεία της επίθεσης ενάντια σε εργαζόμενους του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, θέτει νέους όρους για το ξεπέρασμα του ιστορικού κατακερματισμού τους από την αστική τάξη, πάντα με τις ιδιαίτερες αναγκαίες πολιτικές προϋποθέσεις πάλης.

Αναγκαία συμπεράσματα με βάση την ανάλυση της κοινής θέσης εργαζομένων και ανέργων, ως ενιαία εργατική τάξη, για την πολιτική παρέμβαση στο πρόβλημα.

Α) Η παρέμβαση στο εναπομείναν μόνιμα και σταθερά εργαζόμενο τμήμα της τάξης, πολύ περισσότερο στο συνδικαλισμένο, δημιουργεί μια εικονική πραγματικότητα παρέμβασης, χωρίς την αναγκαία προγραμματική, οργανωτική και κινηματική παρέμβαση στους άνεργους.

Β) Στην περίοδο της παρακμής του κεφαλαιοκρατικού συστήματος, τα φαινόμενα που αναλύει ο Μαρξ, δεν έχουν την περιοδικότητα των κύκλων των κρίσεων. Ο παγκόσμιος καπιταλιστικός καταμερισμός εργασίας, όπως καταδεικνύεται από έρευνα της Manpower για το 2013, φαίνεται να εδραιώνει σε ό,τι αφορά τον δυτικό κόσμο, και την Ελλάδα, τις προσλήψεις στα χρηματοοικονομικά, τις ασφάλειες, την ακίνητη περιουσία και την παροχή υπηρεσιών προς επιχειρήσεις. Ενώ τα ισχυρότερα σχέδια προσλήψεων καταγράφονται στην Ινδία, την Ταιβάν, τη Νέα Ζηλανδία, την Κόστα Ρίκα, σε μια αποτύπωση της εργασίας των 2 δολαρίων την εβδομάδα, κατά βάση ανειδίκευτου προσωπικού στη μεταποίηση και τον αγροτικό τομέα. Όλος ο υπόλοιπος κόσμος των αφεντικών, σε όλο τον πλανήτη, δίνει αρνητικές προβλέψεις για αύξηση των προσλήψεων. Η ανεργία και η εξαθλίωση ήρθαν για να μείνουν. Και όχι μόνο αυτό, αλλά όπως καταγράφει έρευνα των Νέων τον περασμένο Μάη, σε όλη την Ευρώπη δυσκολεύει η παροχή του επιδόματος ανεργίας. Είναι χαρακτηριστικό πως μόνο στην Ελλάδα, την τελευταία τετραετία, αυξήθηκαν οι καταγεγραμμένοι άνεργοι κατά 45%, ενώ οι δικαιούχοι του επιδόματος ανεργίας μειώθηκαν κατά 47%. Ο απόλυτος κυνισμός. Και από αυτή τη σκοπιά αποτυπώνεται η οριστική απόσπαση του καπιταλιστικού συστήματος από οποιοδήποτε θετικό ορίζοντα.

Γ) Το γεγονός πως το 71,4% των ανέργων είναι μακροχρόνια άνεργοι, δηλαδή πάνω από ένα χρόνο, με μέσο όρο τα 3 με 4 χρόνια, όπως και το ότι το 23% δεν έχει εργαστεί ποτέ στη ζωή του, έχει επιπτώσεις στο ζήτημα της έλλειψης συλλογικών διεκδικητικών εμπειριών για τον έναν στους 4 άνεργους, ενώ για το μεγαλύτερο τμήμα τους, με βάση τα σημερινά χαρακτηριστικά του συνδικαλιστικού κινήματος, δεν υπάρχει κάποια ιδιαίτερη προοπτική εργατικής πάλης.  Από αυτήν τη σκοπιά, αναβαθμίζονται οι μη συνδικαλιστικές μορφές οργάνωσης της τάξης, αποκτά άλλη σημασία η λογική της δημιουργίας Ανεξάρτητων Κέντρων Αγώνα Εργατών. Μπαίνουν με άλλη επιτακτικότητα τα καθήκοντα της δημιουργίας κοινωνικοπολιτικών συσπειρώσεων σε επίπεδο γειτονιάς, με συνύπαρξη εργαζομένων και ανέργων, και με κινηματικούς στόχους. Ό,τι συνέβη τελευταία με την επιστράτευση των απεργών της Δ.Ε.Η., αναδεικνύει ακόμα περισσότερο την ανάγκη της ανάληψης πρωτοβουλιών για την υπεράσπιση των όρων ζωής της εργατικής τάξης, χωρίς  αυτή να ακολουθεί τους χρόνους και της επιλογές της συνδικαλιστικής γραφειοκρατίας. Διευρύνεται η έννοια των ίδιων των Ανεξάρτητων Κέντρων Αγώνα Εργατών, και με τα εξωεργασιακά ζητήματα όπως της στέγης, της τροφής, της υγείας κ.τ.λ. Και από την άλλη μεριά, καταδεικνύεται η ανάγκη διαφορετικής κατεύθυνσης των ίδιων των σωματείων, που μπορούν να ενσωματώνουν αυτές τις πλευρές της πάλης τους.

Δ) Αν ισχύουν τα αρχικά σημεία ανάλυσης, τότε γίνεται φανερό, πως το αίτημα για δουλειά για όλους, με όλα τα αιτήματα που συνοδεύουν την παρέμβασή μας, συνδέεται με την επαναστατική πάλη της τάξης για μια άλλη οργάνωση της παραγωγής με τη δική της εξουσία. Μόνο έτσι μπορεί να ξεπερνιέται ο διαχωρισμός και ο κατακερματισμός μεταξύ των ανέργων. Έτσι μπορούμε να δίνουμε την πάλη για να υπερβαίνουν οι εργαζόμενοι την καθήλωση στα ειδικά κλαδικά αιτήματα, για να διευρυνθεί η αποτυπωμένη γρήγορη πολιτικοποίηση των αγώνων. Με την στοιχειοθέτηση της ανάγκης της εργατικής εξουσίας, μπορεί να διαμορφώνεται μεταβατικό πρόγραμμα, με κριτήριο την ενιαία πάλη εργαζομένων και ανέργων, με καθοριστική την κατανομή του χρόνου εργασίας έτσι ώστε να μπαίνουν στη δουλειά όλα τα θύματα του καπιταλισμού, να παλεύεται η παροχή του επιδόματος ανεργίας, ενταγμένη σε μια πάλη συνολική για να έχει η εργατική τάξη συνολικά την περίθαλψη, την υγεία και την εκπαίδευση που της αξίζει. Να φαίνεται καθαρότερα το ασύμβατο των εργατικών αναγκών, όπως αποτυπώνονται στο μεταβατικό μας πρόγραμμα, με την αδυναμία του συστήματος να τις πραγματώσει.

* Tο κείμενο αποτέλεσε τη βάση της εισήγησης του σ. Nίκου Πελεκούδα στο 9ο διεθνιστικό camping του EEK, στον Aγιόκαμπο Λάρισας, 21-29 Iουλίου 2014

Advertisements

Σχολιάστε

Δεν υπάρχουν σχόλια.

Comments RSS TrackBack Identifier URI

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s