Θεμελιακά ζητήματα της επανάστασης

Δύο αποσπάσματα από το βιβλίο του Τρότσκι «avenement du Bolchevisme» εκδ. Petite Collection Maspero. Το βιβλίο αυτό, που η Κομμουνιστική Διεθνής χρησιμοποιούσε για την εκπαίδευση στελεχών, εκδόθηκε για πρώτη φορά στα ρωσικά το 1922 με τον τίτλο «Θεμελιακά Ζητήματα της Επανάστασης». Την ίδια χρονιά μεταφράστηκε στα γερμανικά.

Γράφτηκε από τις 12 ως τις 25 Φλεβάρη 1918, κατά τη διάρκεια των συνομιλιών του Μπρέστ-Λιτόφσκ (που κατέληξαν στη γνωστή συνθήκη ειρήνης), για να εξηγήσει όπως τονίζεται στον πρόλογο, στην εργατική τάξη, το νόημα της Ρωσικής Επανάστασης. Στα ελληνικά δημοσιεύθηκαν στην Επαναστατική Μαρξιστική Επιθεώρηση τεύχος Σεπτεμβρίου Οκτωβρίου 1982 και τεύχος Μαρτίου Απριλίου 1988 αντίστοιχα.

 Η  ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΗ ΜΕΡΑ

Την  αυγή της 24 Οκτώβρη ήρθαν στο Ινστιτούτο Σμόλνι ένας εργάτης και μια εργάτρια του τυπογραφείου μας, φέρνοντας τα νέα ότι η κυβέρνηση είχε απαγορέψει την έκδοση του κεντρικού οργάνου του κόμματος, όπως επίσης και της καινούργιας εφημερίδας του Σοβιέτ της Πετρούπολης. Πράκτορες της κυβέρνησης είχαν σφραγίσει το τυπογραφείο. Η Επαναστατική Στρατιωτική Επιτροπή ανάφερε αμέσως αυτό το μέτρο, πήρε αυτά τα δύο όργανα υπό την προστασία της και εμπιστεύτηκε «στο ένδοξο σύνταγμα της Βολυνίας τη μεγάλη τιμή της υπεράσπισης του ελεύθερου σοσιαλιστικού λόγου ενάντια στις επαναστατικές απόπειρες». Το τυπογραφείο δούλεψε μετά χωρίς διακοπή και οι δύο εφημερίδες βγήκαν στην ώρα τους.

Η κυβέρνηση έμενε πάντα στα Χειμερινά Ανάκτορα αλλά δεν ήταν πια παρά η σκιά μιας κυβέρνησης. Πολιτικά δεν υπήρχε πια. Στη διάρκεια της μέρας της 25 Οκτώβρη τα Χειμερινά Ανάκτορα περικυκλώθηκαν λίγο-λίγο, ολοκληρωτικά από τα στρατεύματα μας. Στη μία το μεσημέρι ανήγγειλα στη συνεδρίαση του Σοβιέτ της Πετρούπολης και στο όνομα της Στρατιωτικής Επαναστατικής Επιτροπής ότι η κυβέρνηση του Κερένσκι δεν υπήρχε πια και ότι μέχρι να παρθεί απόφαση από το Πανρωσικό Συνέδριο των Σοβιέτ, η κυβερνητική εξουσία περνούσε στα χέρια της Στρατιωτικής Επαναστατικής Επιτροπής. Λίγες μέρες πριν, ο Λένιν έφυγε από τη Φινλανδία και κρυβόταν στις εργατικές κατοικίες των προαστίων. Στις 25 το βράδυ, ήρθε κρυφά στο Ινστιτούτο Σμόλνι. Μετά από όσα διάβασε στις εφημερίδες, πίστεψε ότι γινόταν ένας προσωρινός συμβιβασμός ανάμεσα σε μας και την κυβέρνηση Κερένσκι. Ο αστικός Τύπος είχε κάνει τόσο θόρυβο για τα προμηνύματα του επαναστατικού κινήματος- περιπολία οπλισμένων στρατευμάτων στους δρόμους της πρωτεύουσας, ταραχές και αναπόφευκτη αιματοχυσία – που τώρα που η επανάσταση αληθινά ολοκληρωνόταν δεν το αντιλαμβάνονταν και έπαιρνε τοις μετρητοίς τις διαπραγματεύσεις ανάμεσα σε μας και το γενικό επιτελείο. Σε αυτό το διάστημα μεθοδικά, χωρίς φασαρίες στους δρόμους, χωρίς πιστολιές, ούτε αιματοχυσία, οι σειρές, σταθερές και πειθαρχημένες των στρατιωτών, των ναυτών και των κόκκινων φρουρών καταλάμβαναν το ένα μετά το άλλο, όλα τα όργανα εξουσίας – και αυτό σύμφωνα με τις ακριβείς οδηγίες, που δίνονταν από το τηλέφωνο και ξεκινούσαν από το μικρό δωμάτιο του τρίτου ορόφου του Ινστιτούτου Σμόλνι.

Το βράδυ έγινε μια πρόχειρη συνεδρίαση του Δεύτερου Πανρωσικού Συνεδρίου των Σοβιέτ. Ο Ντάν έδωσε ένα ραπόρτο στο όνομα της Κεντρικής Εκτελεστικής Επιτροπής. Ανάγγειλε ένα κατηγορητήριο ενάντια στους ταραξίες, τους «απαλλοτριωτές» και τους πρωταίτιους της εξέγερσης και προσπάθησε να τρομοκρατήσει το Συνέδριο παριστάνοντας αναπόφευκτα την αποτυχία του επαναστατικού κινήματος που έλεγε, θα καταπνιγόταν μέσα σε λίγες μέρες από τα στρατεύματα του μετώπου. Η ομιλία του δεν έπεισε και εκτοπίστηκε σε μια συνέλευση όπου η τεράστια πλειοψηφία των αντιπροσώπων παρακολουθούσε με μεγάλη χαρά, τη νικηφόρα πορεία της επανάστασης της Πετρούπολης.

Τα Χειμερινά Ανάκτορα λοιπόν ήταν ήδη περικυκλωμένα αλλά δεν είχαν ακόμα καταληφθεί. Κατά καιρούς ρίχνονταν από τα παράθυρα μερικοί πυροβολισμοί ενάντια στους πολιορκητές, που αργά και με προσοχή,  έσφιγγαν σταθερά, όλο και περισσότερο τον κλοιό γύρω τους. Από το φρούριο Πέτρου και Παύλου, δύο ή τρεις κανονιές ρίχτηκαν στα ανάκτορα. Το μακρινό βουητό έφτανε μέχρι το Ινστιτούτο Σμόλνι. Με έναν ανίσχυρο θυμό, ο Μαρτόφ στο βήμα του Συνεδρίου, μιλούσε για εμφύλιο πόλεμο και ιδιαίτερα για την κατάληψη των Χειμερινών Ανακτόρων όπου, μεταξύ των υπουργών υπήρχαν – ώ καταστροφή – μέλη του μενσεβικικού κόμματος.

Η απάντηση του δόθηκε  από δύο ναύτες που ήρθαν κατευθείαν από το πεδίο της μάχης για να δώσουν ραπόρτο. Θύμισαν την επίθεση της 18 Ιούνη, όλη την προδοτική πολιτική της προηγούμενης κυβέρνησης, την επαναφορά της θανατικής ποινής για τους στρατιώτες, τις συλλήψεις και τα καταπιεστικά μέτρα ενάντια στις επαναστατικές οργανώσεις και ορκίστηκαν να νικήσουν ή να πεθάνουν. Αυτοί οι ναύτες μας έφεραν επίσης τα νέα των πρώτων μας απωλειών στην πλατεία μπροστά από τα Χειμερινά Ανάκτορα.

Σαν να δόθηκε ένα αόρατο σήμα, όλος ο κόσμος σηκώθηκε από τη θέση του και με μια ομοψυχία που γεννιόνταν από μια μεγάλη ηθική ανάταση, η συνέλευση τραγούδησε το τραγούδι των νεκρών. Όποιος έζησε αυτή τη στιγμή δεν θα την ξεχάσει ποτέ.

Η συνεδρίαση διακόπηκε. Ήταν αδύνατο να συνεχιστεί η θεωρητική συζήτηση σε σχέση με τη δημιουργία της κυβέρνησης τη στιγμή που μέσα στη φασαρία της μάχης και στο τουφεκίδι γύρω από τα Χειμερινά Ανάκτορα, αποφασιζόταν από τα γεγονότα η πτώση αυτής της κυβέρνησης.

Στο μεταξύ, η κατάληψη των ανακτόρων τραβούσε σε μάκρος και προκαλούσε μια κάμψη στα πιο ασταθή στοιχεία του Συνεδρίου. Οι ρήτορες της δεξιάς πτέρυγας μας έκαναν προβλέψεις μιας επερχόμενης καταστροφής. Όλοι περίμεναν με αγωνία  τα νέα από την πλατεία των Χειμερινών Ανακτόρων. Σε λίγο έφτασε ο Αντόνοφ που διεύθυνε τις επιχειρήσεις. Μέσα στην αίθουσα έγινε απόλυτη ησυχία: Τα Χειμερινά Ανάκτορα καταλήφθηκαν, ο Κερένσκι είχε αποδράσει και οι άλλοι υπουργοί είχαν συλληφθεί και οδηγηθεί στο φρούριο Πέτρου και Παύλου.

Έτσι ολοκληρώθηκε το πρώτο κεφάλαιο της Οκτωβριανής Επανάστασης.

Οι δεξιοί σοσιαλεπαναστάτες και οι μενσεβίκοι, 60 περίπου τον αριθμό, δηλαδή περίπου το ένα δέκατο του Συνεδρίου εγκατέλειψαν την αίθουσα διαμαρτυρόμενοι. Καθώς δεν μπορούσαν να κάνουν τίποτε άλλο, «αποποιήθηκαν πάσης ευθύνης» για όλα όσα θα αποδίδονταν στους μπολσεβίκους και στους αριστερούς σοσιαλεπαναστάτες. Οι τελευταίοι δίσταζαν ακόμα. Το παρελθόν τους, τους τραβούσε πίσω στο κόμμα του Τσερνόφ. Η δεξιά πτέρυγα αυτού του κόμματος ήταν τελείως ανοικτή στη μεσαία τάξη και τη μικροαστική τάξη, στους διανοούμενους της μικροαστικής τάξης και στους εύπορους χωρικούς και σε όλα τα σημαντικά ζητήματα, συμμαχούσε ενάντια μας με τη φιλελεύθερη μεγαλομπουρζουαζία.

Τα πιο επαναστατικά στοιχεία αυτού του κόμματος, μέσα στα οποία αντανακλούνταν ακόμα ο ριζοσπαστισμός των κοινωνικών διεκδικήσεων των πιο φτωχών αγροτικών μαζών, προσανατολίζονταν προς το προλεταριάτο και προς το κόμμα του προλεταριάτου. Όμως φοβόντουσαν να κόψουν τους δεσμούς που τους ένωναν με το παλιό τους κόμμα. Έτσι, όταν εγκαταλείψαμε το Προ-κοινοβούλιο, αρνήθηκαν να μας ακολουθήσουν και μας προειδοποίησαν ενάντια στις «περιπέτειες». Παρόλα αυτά όμως, η Επανάσταση τους έβαλε μπροστά στην αναγκαιότητα να διαλέξουν: μαζί με τα σοβιέτ ή ενάντια στα σοβιέτ. Όχι χωρίς δισταγμούς πέρασαν με το μέρος του οδοφράγματος όπου ξαναβρεθήκαμε μαζί.

…………………………………………………………………………….

 Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ Η ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΛΕΤΑΡΙΑΤΟΥ

Σαν μαρξιστές δε λατρεύουμε σαν είδωλο την καθαρή δημοκρατία. Μέσα στην ταξική κοινωνία οι δημοκρατικοί θεσμοί όχι μόνο αποτελούν εμπόδιο στην πάλη των τάξεων, αλλά επιπλέον εκφράζουν τα ταξικά συμφέροντα με εντελώς ανεπαρκή τρόπο. Σε αυτό το καθεστώς, οι κυρίαρχες τάξεις έχουν ακόμα στη διάθεση τους αναρίθμητα μέσα για να νοθέψουν, να διαστρεβλώσουν και να βιάσουν τη θέληση των λαϊκών και εργατικών μαζών.

Και όταν φτάσει η ώρα της επανάστασης οι δημοκρατικοί θεσμοί είναι ακόμα πιο ατελείς για να εκφράσουν την πάλη των τάξεων. Ο Καρλ Μαρξ αποκαλούσε την επανάσταση « ατμομηχανή της Ιστορίας». Μέσα από τη γνήσια και άμεση πάλη για την κυβερνητική εξουσία οι εργατικές  μάζες συγκεντρώνουν σε ένα ελάχιστο χρόνο το μάξιμουμ της πολιτικής εμπειρίας και προχωρούν γρήγορα στο δρόμο της ανάπτυξης τους. Όσο πιο αχανής είναι η χώρα και πιο ατελής ο τεχνικός μηχανισμός της τόσο πιο ακατάλληλος για αυτή την ανάπτυξη είναι ο βαρύς μηχανισμός των δημοκρατικών θεσμών.

Στη Συντακτική Συνέλευση, είχαν την πλειοψηφία οι δεξιοί σοσιαλεπαναστάτες. Σύμφωνα με το κοινοβουλευτικό σχήμα αυτοί έπρεπε να έχουν και την κυβερνητική εξουσία. Όμως, ήδη σε όλη την περίοδο που προηγήθηκε της Οκτωβριανής Επανάστασης , το κόμμα των δεξιών σοσιαλεπαναστατών είχε τη δυνατότητα να αποκτήσει αυτή την εξουσία. Εντούτοις αυτό το κόμμα δεν πήρε την κυβέρνηση, αφήνοντας τη μερίδα του λέοντος στη μεγαλοαστική τάξη και εξαιτίας αυτού ακριβώς του γεγονότος, τη στιγμή που η αριθμητική σύνθεση της Συντακτικής Συνέλευσης υποχρέωνε ηθικά αυτό το κόμμα να ασκήσει  την εξουσία- έχασε και τα τελευταία υπολείμματα του κύρους του στα μάτια των πιο επαναστατικών στοιχείων της χώρας.

Η εργατική τάξη και μαζί της η Κόκκινη Φρουρά, ήταν βαθιά εχθρική απέναντι στο κόμμα των δεξιών σοσιαλεπαναστατών. Η συντριπτική πλειοψηφία του στρατού υποστήριζε τους μπολσεβίκους, τα επαναστατικά στοιχεία της υπαίθρου μοίραζαν τις συμπάθειες τους ανάμεσα στους αριστερούς σοσιαλεπαναστάτες και τους μπολσεβίκους. Οι ναύτες, που στα γεγονότα της Επανάστασης, έπαιξαν τόσο σημαντικό ρόλο, ακολουθούσαν σχεδόν όλοι το Κόμμα μας. Οι δεξιοί σοσιαλεπαναστάτες ήταν υποχρεωμένοι να βγουν από τα σοβιέτ, τα οποία από τον Οκτώβρη, δηλαδή πριν τη σύγκληση της Συντακτικής πήραν την εξουσία.

Πως λοιπόν, μπορούσε μια κυβέρνηση να στηριχθεί στην πλειοψηφία της Συντακτικής Συνέλευσης; Θα έπρεπε να έχει με το μέρος της τους ηγέτες του αγροτικού πληθυσμού, τους επικεφαλείς των « διανοούμενων»  και τους υπαλλήλους- και προς τα δεξιά θα έπρεπε να βρει, προσωρινά στήριγμα στην αστική τάξη.

Όμως, από μια τέτοια κυβέρνηση, θα έλειπε εντελώς ο υλικός κυβερνητικός μηχανισμός. Στα σημεία συγκέντρωσης της πολιτικής ζωής, όπως στην Πετρούπολη, αυτή η κυβέρνηση θα σκόνταφτε από το πρώτο βήμα, σε ανυπέρβλητα εμπόδια.

Σε αυτές τις συνθήκες, αν τα σοβιέτ – σύμφωνα με την τυπική λογική των δημοκρατικών θεσμών – άφηναν την κυβέρνηση στο κόμμα του Κερένσκι και του Τσερνόφ, αυτή η κυβέρνηση όπως ήταν συμβιβασμένη και ανίκανη, δεν θα μπορούσε παρά να φέρει στην πολιτική ζωή της χώρας μια προσωρινή αναρχία, μέχρι να ανατραπεί και η ίδια, μετά από λίγες εβδομάδες, από μια καινούργια επανάσταση. Τα σοβιέτ αποφάσισαν να μειώσουν στο ελάχιστο αυτή την παρωχημένη ιστορική εμπειρία και ανήγγειλαν την διάλυση της Συντακτικής Συνέλευσης την ίδια μέρα που αυτή συγκλήθηκε.

Αυτό ξεσήκωσε ενάντια στο κόμμα μας τις πιο βίαιες κατηγορίες. Η διάλυση της Συντακτικής Συνέλευσης αναμφίβολα έκανε κακή εντύπωση ακόμα και στα ηγετικά στρώματα των σοσιαλιστικών κομμάτων της Δυτικής Ευρώπης. Σε αυτή την πράξη, που ήταν όμως αναπόφευκτη και αναγκαία σύμφωνα με την πολιτική λογική, είδαν την αυθαιρεσία ενός κόμματος και ένα είδος τυραννίας. Ο Κάουτσκι, σε μια σειρά μελετών, με τον ακαδημαϊσμό που τον διακρίνει, έχει εκθέσει τη συσχέτιση που υπάρχει ανάμεσα στο επαναστατικό, σοσιαλιστικό καθήκον του προλεταριάτου και το πολιτικό δημοκρατικό καθεστώς.  Έδειξε ότι, για την εργατική τάξη, είναι πάντα χρήσιμη η διατήρηση των βάσεων ενός δημοκρατικού οργανισμού.

Σε τελευταία ανάλυση, είναι αλήθεια, ότι αυτό είναι απόλυτα ακριβές. Αλλά ο Κάουτσκι αναμασούσε αυτή την ιστορική αλήθεια υποβιβάζοντας την στο επίπεδο μιας καθηγητικής χυδαιότητας.

Αν και σε τελευταία ανάλυση, συμφέρει το προλεταριάτο για την ταξική πάλη ακόμα και τη δικτατορία του, μέσα στα πλαίσια των δημοκρατικών θεσμών , αυτό δεν σημαίνει καθόλου ότι η ιστορία κάνει πάντα δυνατό για το προλεταριάτο ένα παρόμοιο συνδυασμό. Από τη μαρξιστική θεωρία δε συνάγεται ότι η ιστορία δημιουργεί πάντα τους « πιο ευνοϊκούς» για το προλεταριάτο όρους.

Στην πραγματικότητα, είναι δύσκολο να πούμε ποια θα ήταν η πορεία της Επανάστασης, αν η Συντακτική Συνέλευση είχε συγκληθεί τα δεύτερο ή το τρίτο μήνα της επανάστασης.

Είναι πολύ πιθανό λοιπόν, τότε να συμβιβάζονταν και τα κόμματα που πλειοψηφούσαν, δηλαδή οι Σοσιαλεπαναστάτες και οι Μενσεβίκοι και η Συντακτική  και αυτό μπροστά στα μάτια των πιο καθυστερημένων δημοκρατικών μαζών που είχαν στηρίξει τις ελπίδες τους λιγότερο στα σοβιέτ και περισσότερο στη Συντακτική. Σε αυτές τις συνθήκες η διάλυση της Συντακτικής θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέες εκλογές, στις οποίες το κόμμα της αριστερής πτέρυγας θα είχε την πλειοψηφία.

Όμως τα γεγονότα ακολούθησαν μια άλλη πορεία. Οι εκλογές της Συντακτικής Συνέλευσης έγιναν τον ένατο μήνα της Επανάστασης. Εκείνη τη στιγμή, η πάλη των τάξεων πήρε τόσο οξύ χαρακτήρα, από μια ώθηση που προερχόταν από μέσα, που έσπασε τα τυπικά πλαίσια της δημοκρατίας.

Το προλεταριάτο είχε πίσω του το στρατό και τα πιο φτωχά αγροτικά στρώματα. Αυτές οι τάξεις βρίσκονταν σε άμεση και αμετακίνητη πάλη ενάντια στους δεξιούς σοσιαλεπαναστάτες. Όμως, κατά το αδρό σχήμα των δημοκρατικών εκλογών αυτό το κόμμα – πιστή εικόνα της επαναστατικής περιόδου που προηγήθηκε των γεγονότων του Οκτώβρη – κέρδισε την πλειοψηφία στη Συντακτική.

Έτσι δημιουργήθηκε μια αντίφαση που ήταν απόλυτα αδύνατο να λυθεί μέσα στα πλαίσια της τυπικής δημοκρατίας.

Και μόνο οι σχολαστικοί πολιτικοί που δεν έχουν ιδέα για την επαναστατική λογική των ταξικών ανταγωνισμών μπορούν να κάνουν κοινότυπα κηρύγματα στο προλεταριάτο πάνω στα πλεονεκτήματα και τη χρησιμότητα της δημοκρατίας υπέρ της υπόθεσης της πάλης των τάξεων.

Το ζήτημα τέθηκε από την ιστορία με ένα τρόπο πολύ πιο συγκεκριμένο και πιο οξύ. Η Συντακτική Συνέλευση υποχρεώθηκε λοιπόν, λόγω της σύνθεσης της πλειοψηφίας, να παραχωρήσει την εξουσία στην ομάδα ενός Τσερνόφ, ενός Κερένσκι και ενός Τσερετέλι.

Όμως, αυτή η ομάδα ήταν σε θέση να ηγηθεί της επανάστασης; Μπορούσε να στηριχτεί που ήταν κατά κάποιο τρόπο η ραχοκοκαλιά της Επανάστασης; Όχι.

Η τάξη που συνιστούσε την αληθινή καρδιά της επανάστασης συγκρούστηκε αμέσως με το δημοκρατικό της τσόφλι κι αυτό από μόνο του σφράγισε την τύχη της Συντακτικής Συνέλευσης.

Η μόνη δυνατή λύση, ήταν η διάλυση της : η χειρουργική λύση , το μόνο μέσο για να βγει από μια αντιφατική κατάσταση που δεν δημιουργήθηκε από μας αλλά από ολόκληρη τη σειρά  των προηγούμενων γεγονότων.

Advertisements

Σχολιάστε

Δεν υπάρχουν σχόλια.

Comments RSS TrackBack Identifier URI

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s